Sunday, October 26, 2014

తెలుగు భాగవత తేనె సోనలు – 10.1-665-సీ. - ఘనయమనానదీ

10.1-665-సీ.
న యమునానదీ ల్లోల ఘోషంబు;
 రసమృదంగఘోషంబు గాఁగ
సాధుబృందావనరచంచరీక గా;
 నంబు గాయక సుగానంబు గాఁగ
లహంస సారస మనీయమంజు శ;
 బ్దంబులు తాళశబ్దములు గాఁగ
దివినుండి వీక్షించు దివిజ గంధర్వాది;
 నులు సభాసీననులు గాఁగ
తే.
ద్మరాగాది రత్నప్రభాసమాన
హితకాళియ ఫణిఫణామండపమున
ళినలోచన విఖ్యాత ర్తకుండు
నిత్యనైపుణమునఁ బేర్చి నృత్య మాడె.
          ఆ మహానది యమునలో కదిలే తరంగాల ధ్వనులు, చక్కటి మృదంగ వాయిద్యంలా పలుకుతుండగా; ఆ బృందావనంలో తిరుగాడే తుమ్మెదల మధుర సంగీతం, గాయకుల సొంపైన గానంలా వినబడుతుండగా; కలహంసలు సారస పక్షులు చేస్తున్న శ్రావ్యమైన శబ్దాలు, మంజుల తాళధ్వనుల అందాలు సంతరించుకోగా; ఆకాశం నుండి చూస్తున్న దేవతలు గంధర్వులు మున్నగు వారంతా సభాసీనులైన ప్రేక్షకులై యుండగా; కెంపులు మొదలైన నవరత్నాల ప్రకాశంతో తులతూగే ఆ కాళియుని పాముపడగలనే విశాల మండపం మీద బాలకృష్ణుడు అనే కలువల వంటి కన్నులు గల ప్రఖ్యాత నర్తకుడు ఎక్కి బహుళ నైపుణ్యముల అతిశయాన్ని ప్రకాశింపజేస్తూ నాట్యం చేశాడు.
పరమాద్భుతమైన ఈ రత్నగుళికలాంటి ఈ పద్యం వింటుంటే పద్మరాగాది వద్దకు వచ్చే సరికి మన కిట్టయ్య చేసే కాళియమర్థనం కళ్ళకుకట్టినట్టు కనబడుతు ఉంటుంది.
10.1-665-see.
ghana yamunaanadee kallOla ghOShaMbu;
 sarasamRidaMgaghOShaMbu gaa@Mga
saadhubRiMdaavanacharachaMchareeka gaa;
 naMbu gaayaka sugaanaMbu gaa@Mga
kalahaMsa saarasa kamaneeyamaMju sha;
 bdaMbulu taaLashabdamulu gaa@Mga
divinuMDi veekShiMchu divija gaMdharvaadi;
 janulu sabhaaseenajanulu gaa@Mga
tE.
padmaraagaadi ratnaprabhaasamaana
mahitakaaLiya phaNiphaNaamaMDapamuna
naLinalOchana vikhyaata nartakuMDu
nityanaipuNamuna@M bErchi nRitya maaDe.
          ఘన = గొప్ప; యమునా = యమున అనెడి; నదీ = నదియొక్క; కల్లోల = పెద్దఅలల; ఘోషంబు = పెద్దధ్వని; సరస = రసయుక్తమైన; మృదంగ = మద్దెల; ఘోషంబు = ధ్వని; కాగ = అగుతుండగ; సాధు = చక్కని; బృందావన = బృందావనము నందు; చర = మెలగెడి; చంచరీక = తుమ్మెదల; గానంబు = పాట; గాయక = గాయకుల; సు = మంచి; గానంబున్ = పాటలు; కాగన్ = అగుచుండగ; కలహంస = కలహంసల; సారస = బెగ్గురుపక్షుల; కమనీయ = మనోజ్ఞ మైన; మంజు = ఇంపైన; శబ్దంబులు = ధ్వనులు; తాళ = పక్కతాళము వేయు వారి; శబ్దములు = ధ్వనులు; కాగన్ = అగుచుండగ; దివి = ఆకాశము; నుండి = నుండి; వీక్షించు = చూచెడి; దివిజ = దేవతలు; గంధర్వ = గంధర్వులు; ఆది = మొదలైన; జనులు = ప్రజలు; సభ = సభ యందు; ఆసీన = కూర్చున్న; జనులు = వారు; కాగన్ = అగుచుండగ; | పద్మరాగ = కెంపులు; ఆది = మొదలైన; రత్న = రత్నములచేత; ప్రభాసమాన = మిక్కలి వెలుగుచున్న; మహిత = గొప్ప; కాళియ = కాళియుడు అనెడి; ఫణి = పాము; ఫణా = పడగ లనెడి; మండపమునన్ = వేదికపైన; నళినలోచన = పద్మాక్షుడు, కృష్ణుడు; విఖ్యాత = ప్రసిద్ధుడైన; నర్తకుండు = నృత్యము చేయువాడు; నిత్య = శాశ్వత మైన; నైపుణమునన్ = నేర్పుచేత; పేర్చి = అతిశయించి; నృత్యము = నాట్యములు; ఆడెన్ = చేసెను.
http://telugubhagavatam.org/?tebha&Skanda=10.1&Ghatta=83
~~~|సర్వేజనాః సుఖినోభవంతు|~~~

Saturday, October 25, 2014

తెలుగు భాగవత తేనె సోనలు – 10.1-13-క. - విష్ణుకథారతు

10.1-13-క.
విష్ణు కథా రతుఁ డగు నరు
విష్ణుకథల్ చెప్పు నరుని వినుచుండు నరున్
విష్ణుకథా సంప్రశ్నము
విష్ణుపదీ జలము భంగి విమలులఁ జేయున్.
          పరీక్షిన్మహారాజా! శ్రీమన్నారాయణ పాదపద్మముల నుండి పుట్టిన పవిత్ర గంగానది వలెనే, విష్ణుకథాప్రసంగం కూడ విష్ణుకథల యందు ఆసక్తి కలవారిని, విష్ణు కథలు చెప్పేవారిని, వినేవారిని పునీతులను చేస్తుంది.
          అర్జునుడి పౌత్రుడైన పరీక్షిత్తునకు వ్యాసభగవానుని పుత్రుడైన శుకయోగి ఉపోద్ఘాతంగా విష్ణుకథల విశిష్టతని ఇలా వివరించారు.
10.1-13-ka.
vishNu kathaa ratu@M Dagu naru
vishNukathal cheppu naruni vinuchuMDu narun
vishNukathaa saMpraSnamu
vishNupadee jalamu bhaMgi vimalula@M jaeyun.
          విష్ణు = నారాయణుని; కథా = చరిత్రములను; రతుడు = వినుటం దాసక్తి కలవాడు; ఆగు = ఐన; నరున్ = మానవుని; విష్ణు = హరి యొక్క; కథల్ = వర్తనలను; చెప్పు = తెలియజెప్పెడి; నరుని = మానవుని; వినుచుండు = ఎప్పుడు వినెడి; నరున్ = మానవుని; విష్ణు = మాధవుని; కథ = కథలను; సంప్రశ్నము = చెప్పు మని యడుగుట; విష్ణుపదీ = గంగానదీ {విష్ణుపది - విష్ణుమూర్తి పాదములందు జనించినది, గంగ}; జలము = నీటి; భంగిన్ = వలె; విమలులన్ = నిర్మలులనుగా; చేయున్ = తయారుచేయును.

~~~|సర్వేజనాః సుఖినోభవంతు|~~~

Friday, October 24, 2014

తెలుగు భాగవత తేనె సోనలు – 9-386-ఆ.- బుద్ధిమంతుడయిన

9-386-ఆ.
బుద్ధిమంతుఁ డయిన బుధుఁడు పుత్రుండైన
మేను పెంచి రాజు మిన్నుముట్టె;
బుద్ధిగల సుతుండు పుట్టినచోఁ దండ్రి
మిన్నుముట్టకేల మిన్నకుండు?

          బుద్ధిమంతుడైన కొడుకు పుడితే తండ్రి సంతోషంతో ఎంతో ఉప్పొంగిపోతాడు. అన్ని విధాల బుద్ధిమంతుడైన బుధుడు తన కొడుకని వృద్ధిచెంది చంద్రుడు ఆకాశాన్ని అందుకున్నాడుట.
          తారకి చంద్రుని వలన పుట్టిన వాడు బుధుడు. కవి మిన్నుముట్టు అనే జాతీయాన్ని, సంతోషంతో ఉప్పొంగుట అని, మిన్ను అంటే ఆకాశం ముట్టు అంటే అందుకోడం అనే అర్థాలని, బుధుడు అంటే బుద్ధిమంతుడు అనే అర్థాన్ని చమత్కారంగా ప్రయోగించిన చక్కటి నడక గల పద్యం ఇది.
          రెండు లేక అంతకన్నా ఎక్కువ అక్షరాలు ఉన్న పదాలు తిరిగి తిరిగి వస్తు అర్థభేదం కలిగి ఉంటే అది యమకాలంకారం. ఇక్కడ ఉన్నది మిన్నుముట్ట యమకం అందం.

9-386-aa.
buddhimaMtu@M Dayina budhu@MDu putruMDaina
maenu peMchi raaju minnumuTTe;
buddhigala sutuMDu puTTinachO@M daMDri
minnumuTTakaela minnakuMDu?

          బుద్దిమంతుడు = బుద్దిమంతుడు; అయిన = ఐనట్టి; బుధుడు = బుధుడు; పుత్రుండు = కొడుకు; ఐనన్ = కాగా; మేను = శరీరము; పెంచి = పెంచుకొని; రాజు = చంద్రుడు; మిన్నుముట్టెన్ = ఆకాశాన్నందుకొన్నాడు; బుద్ది = వివేకము; కల = కలిగిన; సుతుండు = పుత్రుడు; పుట్టినచోన్ = కలిగిన యెడల; తండ్రి = తండ్రి; మిన్నుముట్టక = గర్వించకుండ; ఏలన్ = ఎందుకు; మిన్నకుండు = ఊరకుండును.
~~~|సర్వేజనాః సుఖినోభవంతు|~~~